Opnemen, bewaren en publiceren zijn drie dingen
De meeste verwarring komt doordat mensen deze drie op een hoop gooien. Voor elk gelden andere regels.
Opnemen in de openbare ruimte mag in beginsel, mits de camera zichtbaar is en u niet gericht personen volgt. Bewaren voor uzelf valt meestal onder de huishoudelijke uitzondering van de privacywet. Publiceren is de stap waar het vaakst misgaat: zodra herkenbare mensen online komen, kunnen zij zich daartegen verzetten. Wat er met beeld van herkenbare personen wel en niet mag, legt de Autoriteit Persoonsgegevens uit.
Zichtbaar is het sleutelwoord
Het Wetboek van Strafrecht maakt onderscheid tussen een camera die je kunt zien en een die verborgen is. Een camerabril met een duidelijk zichtbare lens en een brandend lampje valt in de eerste categorie; een bril die zo is gemaakt dat niemand doorheeft dat hij filmt, in de tweede.
Dat verschil is niet cosmetisch: heimelijk filmen van personen is strafbaar, zowel in een woning of andere niet-openbare plaats als op een plek waar publiek komt. Wie een camerabril koopt, koopt daarmee de verplichting om zichtbaar te zijn.
Wat er verandert als u er geld mee verdient
Zodra beeld een commercieel doel krijgt — een video op een bedrijfskanaal, een advertentie, een betaald filmpje — verschuift de weging aanzienlijk. Bij een privéopname weegt uw vrijheid van meningsuiting zwaar; bij commercieel gebruik weegt het belang van de afgebeelde persoon zwaarder.
In de praktijk betekent dat: herkenbare mensen in beeld voor commercieel gebruik vragen om toestemming, bij voorkeur schriftelijk. Voor een enkele voorbijganger op de achtergrond is dat overdreven, voor iemand die duidelijk het onderwerp is niet.
De huishoudelijke uitzondering uit de privacywet vervalt hier eveneens. U bent dan gewoon een organisatie die persoonsgegevens verwerkt, met alles wat daarbij hoort.
Portretrecht: ook als de opname zelf mag
Staat er iemand herkenbaar in beeld en zet u dat online, dan speelt het portretrecht. Diegene kan zich daartegen verzetten als hij daar een redelijk belang bij heeft — bij een privépersoon is dat al snel het geval.
De praktische regel: filmt u een straatbeeld, prima. Wordt iemand het onderwerp van uw opname, vraag het dan. Dat is niet alleen juridisch veiliger, het levert ook betere opnames op, want mensen die weten dat ze gefilmd worden gedragen zich niet als betrapt.
Let er bovendien op dat u niet gericht iemand volgt. Eén straatbeeld waarin toevallig mensen lopen is iets anders dan achter iemand aan lopen met een camera op uw hoofd. Dat laatste kan als stalking worden aangemerkt, ook zonder dat u publiceert.
